Samen rookvrij: zo kreeg beschermd wonen-locatie Ter Wheme het beleid werkend
Roken is een gevoelig onderwerp. Zeker als er beleid bij komt kijken. Toch wist beschermd wonen-locatie Ter Wheme in Scherpenzeel het rookvrije beleid soepel te laten landen. Persoonlijk begeleider in opleiding Susan Weinmann en bewoner Angelique vertellen hoe dat ging.
Waarom rookvrij?
Kwintes wil een fijne leef- en werkomgeving voor iedereen: bewoners én medewerkers. Daarom sloten we ons in 2025 aan bij de Rookvrije Generatie en verbonden we ons aan het Nationaal Preventieakkoord. Wat dat betekent? Medewerkers roken niet meer op ons terrein, bewoners alleen nog in hun eigen woonruimte. Alle gemeenschappelijke ruimtes zijn rookvrij. En voor wie wil stoppen met roken, biedt Kwintes ondersteuning via groepscursussen of individuele trajecten. De eerste stoppoging wordt bovendien vergoed door de zorgverzekering.
Zo werkt het hier
Bewoner Angelique legt uit hoe het er nu aan toe gaat in Scherpenzeel. ‘We mogen alleen nog roken in onze eigen woonruimte, met de deur dicht. Komt er begeleiding langs? Dan zet je minimaal een half uur van tevoren je raam open. Eén van onze twee dakterrassen is een rookterras, de ander is rookvrij. En in de tuin is er voor bewoners ook een plek aangewezen waar je een sigaretje kunt opsteken. Verder is elke gezamenlijke ruimte gewoon rookvrij. En dat gaat eigenlijk heel goed!’
Veiligheid voorop
Zo makkelijk als het nu klinkt, zo lastig was het in het begin. Want het oorspronkelijke plan was strenger: binnen roken zou helemaal niet meer mogen. Susan: ‘Wat je dan krijgt, is dat bewoners het stiekem gaan doen. En dat werd gevaarlijk. Ze gooiden sigaretten onder de tafel, onder het bed, onder de dekens om niet “gesnapt” te worden. Dat wilden we natuurlijk ook niet, omdat het simpelweg niet brandveilig is. Daarmee werd het duidelijk dat een hard verbod geen optie was.’
Hoe dan wel?
‘De woonruimte van cliënten is hun thuis’, zegt Susan. ‘Maar diezelfde ruimte is ook onze werkplek – en onze veiligheid en gezondheid moet gewaarborgd blijven. Daar moest een oplossing voor komen waarin iedereen zich kon vinden.’ En dus volgde een goed gesprek. Met het team, en met de Lokale Cliëntenraad (LCR), waar Angelique deel van uitmaakt.
Angelique: ‘We bespraken heel open: wat hebben de rokers nodig? Wat willen de niet-rokers? We werden daarin serieus genomen. Een concreet resultaat van de gesprekken was dat de deuren dicht blijven, zodat er op de gangen geen rookgeur hangt. En dat de rokersplek in de tuin overdekt is. Niet in de regen hoeven staan, stimuleert het buiten roken.’
Meer dan een gewoonte
Dat bewoners écht gehoord werden, maakte het verschil. Susan: ‘Door ze mee te nemen in beslissingen, is er veel meer een gevoel van samen. Dan is het niet meer alleen een organisatiebreed besluit waar sommige bewoners automatisch weerstand tegen voelen. En onderschat ook niet wat het sigaretje betekent voor sommige bewoners. Het geeft houvast en structuur. Er zijn mensen die verder niet veel om handen hebben, maar wél buitenkomen om even te roken. Of om even tot rust te komen. Als je dat zomaar wegneemt, betekent dat heel wat.’
Angelique herkent dat. ‘Er is me een hoop afgenomen in mijn leven. Als ik thuis niet meer zou mogen roken, dan gaat het om meer dan dat sigaretje. Het gaat me om autonomie: zélf kunnen kiezen.’ Juist door dat soort onderliggende gevoelens bloot te leggen – in de werkgroepen, in de LCR, in gesprekken onderling – ontstond er begrip tussen werknemers, rokers en niet-rokers.
Je moet het samen doen
Het beleid is goed geland. ‘Er zijn geen escalaties, geen ruzies’, zegt Susan. ‘Natuurlijk moeten we een bewoner af en toe op de regels wijzen, maar aanspreken helpt. Er zijn zelfs bewoners begonnen met het stoppen-met-roken-traject. Het rookvrije beleid heeft ze toch aan het denken gezet. Daarin ondersteunen we hen natuurlijk graag: met cursussen, met huisartsbezoekjes, met afleiding op het moment dat ze wél willen roken. Bijvoorbeeld door het even over iets heel anders te hebben.’
Voor andere locaties die nog wat moeite hebben met de uitrol van het beleid, heeft Angelique een tip. ‘Betrek de bewoners, ga het gesprek aan en luister ook naar de onderliggende redenen. Probeer elkaar te begrijpen en voorkom dat de rokers en niet-rokers recht tegenover elkaar komen te staan. Als mensen zich gehoord voelen, hoef je ze niets op te leggen. Dan houden mensen makkelijker rekening met elkaar.’
Meer over vertrouwen in 2025
‘Dankzij dit werk heb ik zelfvertrouwen gekregen’
Vitale organisatie: Kwintes is er voor jou